Балаларды жан-жақты дамыту, олардың барлық кемістіктерін жөндеу, мектепке дайындаудағы балабақша алдындағы басты мақсат. Сөйлеу — бас мидың бірнеше бөлігінің бірігіп жұмыс істеу нәтижесі. Артикуляция мүшелері тек мидан келген бұйрықты орындаушылар. Балалардың тілін дамытуда келесі кедергілердің бары ешкімге де құпия емес, -сөздік қорының кемдігі; сөйлемдегі сөз тіркестерін дұрыс таба алмауы; дыбыстау кемшілігі; берілген тақырыпқа сюжеттік немесе сипаттау әңгіме құра алмауы; өз ойын дұрыс жеткізе алмауы.
Бұл себепте балаға қалай көмек беруге болады? Өз ойын жеткілікті айтуға, байланысты, ретімен, грамматикалық дұрыс сөйлеуге қалай көмек береміз?
Мнемотехника — тіл дамытуда тиімді есте сақтау, оны дұрыс жеткізе білудегі әдіс пен тәсілдер жүйесі . Бұл мақсатты іске асыру үшін, орысша сөйлейиін баланың тілін дамытуға әртүрлі тәсілдер мен әдістерді қолдану қажет. Соның бірі мнемотехника.
Мнемотехника — балалардың қоршаған орта, табиғат туралы білімін кеңейтуге, әнгіменің барысын тиімді есте сақтауға, әнгімені айтып беруге және тіл дамытудағы іс-әрекеттерінің жүйесі. Мнемотехника — оңай жолдан қиынына қарай құрылады. Жұмысты ең оңай мнемоквадраттан бастап, жай ғана мнеможолдарға өтіп, сосын мнемокестеге.
Заманауй мнемотехника теориясы техника жағынан алға жылжи бастады. Мнемотехниканың көмегімен кез келген қиын ақпаратты есте сақтауға болады. Заманауй энциклопедиялық сөздік мнемотехникаға келесі анықтамалар береді.
Мнемотехника – есте сақтау өнері, есте сақтау және ойлау қабілеттерін жетілдіруге қатысты әдіс-тәсілдер.
Кейіңгі кездерде балалардан келесі проблемаларды байқауға болады: сөздік қорларының аздығы, байланыстырып сөйлеу қабілеттерінің нашар жетілгені, дыбыстық мәдениеттерінің төмендігі, зейіндерінің, ойлау қабілеттерінің нашар дамығаны. Сондықтан да біздің алдымызға келіп тірелген мақсаттардың бірі, ол: балаларды байланыстырып сөйлеуді, ойларын грамматикалық дұрыс құрап жеткізу, айналада болып жатқан оқиғаларды жеткізе алу болып келеді. Балаларды оқыту кезінде творчестволық әдістерді қолданған жөн.
Мнемокесте деген не?
Мнемокесте грек тілінен аударғанда — есте сақтау өнері, жадыны дамыту технологиясы. Бұл ақпаратты ұтымды және сәтті есте сақтаудың әдіс-тәсіл жүйесі. Бұл өлең мен тақпақ, әңгіме мәтінінің мазмұны бойынша жүйелі суреттер салу. Кез келген ертегі, мақал, тақпақ бойынша суреттерді жүйеге салуға болады.
К.Д.Ушинский: «Балаға жаңа бес сөз айтса ол есте сақтай алмай қиналады, ал жиырма сөзді суретпен көрсетсе тез есінде сақтайды»- деп жазған
Мнемокесте әдісі көрсетілген ақпаратты есте сақтауға тиімді. Тәжірибеде көрсетілгендей, осы әдіс балаларды сөздердерді, сөйлем мен мәтіндерді есте сақтап қалуын жеңілдетеді. «Егер бала үндемей тұрса, оған суретті көрсет, ол сөйлеп кетеді» Ушинский К.Д
Бұл мақсатты іске асыру үшін, баланың тілін дамытуға әртүрлі тәсілдер мен әдістерді қолдану қажет. Қойылған мақсатты нәтижелі етуге қолданылатын тәсілдер: Көрнекіліктер, дидактикалық ойындар; суреттер; буындық кестелер; тірек-сызба; үлгілер т.б «ЖИНАҚТАУШЫ»-сөйлеу
Материалдарын безендіру.
— жаңылтпаштар, тақпақтар, жұмбақтар, саусақ гимнастикасы, тыныс алу жаттығулары.
Балабақша жасында көрнекілік-бейнелік есте сақтау және есту , суретін көру арқылы баланың есінде нақты қалады. Соның бірі мнемотехника. Мнемотехника — балалардың қоршаған орта, табиғат туралы білімін кеңейтуге, әнгіменің барысын тиімді есте сақтауға, әнгімені айтып беруге және тіл дамытудағы іс-әрекеттерінің жүйесі.
Мнемотехника — оңай жолдан қиынына қарай құрылады. Жұмысты ең оңай мнемоквадраттан бастап, жай ғана мнеможолдарға өтіп, сосын мнемокестеге өту қажет.
Мнемокестенің мазмұны — ол графикалық немесе жартылай графикалық ертегі кейіпкерінің бейнесінің, табиғат құбылысының кейбір іс-әрекетінің, басты мазмұнды әнгіменің сюжеті .
Ең бастысы – көрнекілік, тірек-сызба, бейнелеген суретіміз балаға түсінікті болуды жеткізу.
Схема — мнемокесте балалардың тілін дамытудағы дидактикалық құрал болып табылады.
Оны біз қолданатын кезіміз:
Сөздік қорын байыту үшін
Әнгіме құруға ұйретуге
Көркем әдебиетті мазмұндауда
Жұмбақ жасыру және шешуде
Өлең жаттауда
Құрылған схема орысш сөйлейтін балаларға өз бетінше заттың ерекшеліктерің байқауға, олардың айтылу кезегін белгілеуге көмектеседі. Балалардың сөздік қорын байытады. Мнемокестені қолдану 3 этаптан тұрады: кестені қарап, онда не бейнеленгенін бақылау. Мәліметтерді кодтандыру, белгі /символды/бір бейнемен сәйкестендіру. Қолдандырылғаннан кейін әңгіме немесе ертегіні әңгімелеуге көшеді.
Бұл суреттерді салу үшін суретші қабілетін білу керек емес: әрбір тәрбиеші символдық бейнелеуді жасай алады. Өз тәжірибем бойынша көп қиындыққа кезіктім. Әңгіме мазмұны көбінде бірдей болатын. Айырмашылығы тек сөйлем санында немесе толықтығында. Бірінші әңгімелер тек қана сөз тіркестерден тұратын: бастауыш-баяндауыш болып. /мысық жатыр, басқасы ұйықтап жатыр, (қайталау сөздерден ) (сосын, кейін) сөйлем арасындағы ұзақ үзілістерден. Бастысы — бала өзі әңгіме құрамайды, алдындағы әңгімені қайталайды. Жалығып отырған балаларға жиі ескерту беріп отырдым. Ол тек 30-40 секундқа жететін. 4-5 баланы ғана сұрап үлгеретінмін, қалғандары немқұрайлы тыңдаушы болатын. Айтарым, бұданда қызықсыз сабақ менде болмаған. Бірақ , осындай сабақ жүргізілуі және оң нәтиже беруі тиіс. Өйткені, бала бақшада сурет бойынша әңгімелей алу керек. Сурет бойынша әңгіме құру үшін сөз байлығын кеңейту керек. Жұмысты бірінші мнемоквадраттан құраймыз, сосын мнеможолға көшемі , мнемокестеде не бейнелеуге болады? Негізі, мнемокесте — ол графикалық немесе жартылай графикалық ертегі кейіпкерлерінің немесе табиғат құбылысыныңсуреті,болмаса өзіне белгілі заттың бейнесі. Кіші және орта балабақша жасындағы балаларға түрлі-түсті мнемокесте беру керек, өйткені балалардың есінде тек бөлшек бейнелер ғана есте қалады: шырша-жасыл, жидек- қызыл. Кейіннен суретті кішкене қиындатып немесе басқа суретпен ауыстырылады. Мысалы: түлкі-тоқсары геометриалық пішіннен тұрады. (үшбұрыш,шеңбер) аю — үлкен қоңыр шеңбер т.б. «Күз» тақырыбына бейнелеген суреттер :
Ересектер тобының балаларына схеманы бір түсті етіп жасаған дұрыс, өйткені зейінің символикалық бейненің түсіне бөлмеу үшін. Дайын модельдік схемалар барлық кезде мазмұнына сай болмайды, сондықтан оны балалармен толтырып отырамыз. Балалармен бірге «Қыс», «Жаз», «Күз», «Көктем» блогтары бойынша мнемокесте жасадық. Осы схемалар монолог құрудағы көрнекілік жоспар болып табылады. Әңгіме барысын, әңгіменің айтылу кезеңін. Әңгіменің лексико-грамматикалық толықтауын құруға көмектеседі. Модель жасау тәсілін қолдану- есте сақтау процессін және мазмұнын ұғынуға көмектеседі. Бұл салада көру, есту анализаторлары жұмыс істейді. Балалар суретті тез еске түсіріп,
сонынан сөздерін еске түсіреді.
Мнемокесте қолданылған дамыту сабақтардың нәтижесінде, балалар әңгіме, ертегі, тақпақтарды оңай құрастырып, жаттап алады.
Балташева Шолпан Социаловна
Павлодар қаласы №30 сәбилер бақшасы
Загрузка…
Перезагрузить документ 
Открыть в новой вкладке 
